2007-11-11

Położenie i zarys dziejów Kiełczowa na podstawie kroniki kościelnej i pracy magisterskiej ks. Jana Gdaka

 

Jadąc w kierunku wschodnim z Psiego Pola we Wrocławiu (1) napotykamy wieś - Kiełczów, graniczącą z terytorium miasta. Niewielki skrawek lasu, tak bardzo dziś cenny przy mieście, stanowi granicę kończącego się miasta. Można by powiedzieć, że jest to wioska "wrocławska", na obrzeżach miasta. Jeszcze do niedawna, zanim nastąpił „bum budowlany” i Kiełczów rozrósł się na wszystkie strony, zapełniając pola nowymi osiedlami mieszkalnymi, prezentował typ wioski z jedną główną ulicą (ul. Wrocławska) ciągnącą się 3 km i domami rozmieszczonymi po obu jej stronach. Jeden z byłych tutejszych parafian (protestant) - w czasach niemieckich, Dietrich Schaper zamieszkały obecnie w Norymberdze powiedział, że tę wioskę nazywano dawniej "Strassendorf" – wieś drogowa.
W środku tej wioski znajduje się, kościół; przerywa on monotonność owej drogi tym, którzy jadą przez Kiełczów w kierunku Oleśnicy.
Pierwsza wiadomość o wsi Kiełczów i kościele pochodzi z roku 1335. Rejestr  dziesięcin nucjusz Galhardose de Carcevibos wymienia in sedes Wratislaviensis kościól parafialny in Villa Vigandi. (4) Brak wiadomości o jej patronie. Pewność pierwszej wzmianki o Kiełczowie z roku 1335 można jeszcze wesprzeć faktem pośrednim, jako że w tym czasie zaczęły w tej okolicy powstawać nowe osiedla ludzkie. Na prastarym szlaku handlowym z Wrocławia do Polski centralnej powstało wkrótce po 1250 roku miasto Oleśnica (Oels). (5)Niemiecka publikacja o powiecie oleśnickim zdaje się potwierdzić informację H. Neulinga, że nazwę Villa Vigandi należy odnieść do Kiełczowa. (6)
W roku 1346 Kiełczów występuje pod nazwą Wygandisdorf i nieco później jako Gross Weigelsdorf. Wiadomości o niej jak i też o świątyni są nieliczne. W latach 1526-1530 książe ząbkowicko-oleśnicki Karol dał w zastaw część księstwa Oleśnickiego i Kiełczowa Radzie miasta Wrocławia za 18000 złotych guldenów. (7)
Po roku 1536 w Księstwie Oleśnickim zaprowadzono protestantyzm (8), chociaż nazwisko pierwszego pastora Perdusa w Kiełczowie występuje dopiero w roku 1560. Knie podaje (9), iż w roku 1597 zbudowano tu kościół ewangelicki (za pastora Emricha). Księgi parafialne zaprowadzono w Kiełczowie dopiero w roku 1654.
Gottlieb Fuchs (10) podał informację o straszliwym pożarze, który wybuchł w Kiełczowie w 1654 roku. Spłonął wówczas między innymi dom parafialny i szkoła, oraz zakrystia. Ogień strawił wszystkie dokumenty. Ocalał jedynie kościół.
Do parafii z siedzibą w Kiełczowie - oczywiście protestanckiej - należały: Kiełczów, Piecowice, Mirków, Zgorzelisko, Kiełczówek, Pietrzykowice, Brzezia Łąka i Kamień. W roku 1778 w Kiełczowie udzielono 18 ślubów, zanotowano 70 urodzin i 48 zgonów. (11)
Obecnie istniejący kościół jest jednym z najładniejszych w okolicy. Zbudowany został w latach 1790-92 na miejscu starego kościoła istniejącego około 200 lat. (12) Kościół wzniesiono w stylu neoklasycyzmu typu salowego z obejściem i dwoma kondygnacjami empor. (13) Wieża ma 31 metrów wysokości. Poświęcenie zbudowanej wówczas świątyni odbyło się w 1792 roku. Właścicielem wsi i zarazem patronem kościoła był jednak nie protestant, ale katolik - Starchwitz. Wyposażenie parafii obejmowało dwa łany. Kościół był pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej.
W roku 1845 we wsi znajdowało się sołectwo, 92 domy mieszkalne zamieszkałe przez 664 mieszkańców - w tym 96 katolików. Było też 5 młynów olejowych, a mieszkańcy hodowali 1650 merynosów. (14)
W roku 1907 Kiełczów (Gross Weigelsdorf) miał charakter parafii protestanckiej. Katolicy zamieszkali w Kiełczowie należeli do Archipresbyteratu Oleśnickiego (Oels). Posługiwali się w życiu na co dzień językiem niemieckim. Na początku XX wieku katolików w Kiełczowie było około 50 osób na 644 protestantów i 13 innowierców. Katolicy należeli do parafii w Brzeziej Łące (Kunersdorf) i tam też uczęszczali na nabożeństwa. Od 8.VI.1899 roku funkcję proboszcza parafii w Brzeziej Łące pełnił Hirt Robert Grimm. Kościół w Brzeziej Łące  miał patrocinium św. Mikołaja. Proboszcz katolicki Robert Grimm z Brzeziej Łąki pełnił, obok funkcji pastoralnych, godność inspektora szkolnego (Kreisschulinspektor)na cały dekanat oleśnicki. Na terenie Kiełczowa (w roku 1907) była jedna szkoła 5 klasowa. (16)
Z przeprowadzonego spisu ludności 17 maja 1939 roku dowiadujemy się, że Kiełczów miał 842 mieszkańców i obejmował obszar około 1025 hektarów. Wymienia się tez herb Kiełczowa, w którym wpisany jest znak dębu. Najbogatszym wówczas gospodarzem był niejaki Richard Lode mający 54 hektarowe gospodarstwo.
 

Ostatnim sołtysem przed 1939 rokiem był Richard Marks (zginął on w czasie działań wojennych na wschodnim froncie), a jego następcą- Emil Scholz. Parafią ewangelicką w Kiełczowie zarządzał Lic. Werner Schmauch  . Był on ostatnim pastorem w Kiełczowie. Z Kiełczowa wyjechał w 1945 roku do Niemiec; zmarł w Greifswald.

 Gospoda - obecnie dom mieszkalny przy ul.Wrocławskiej 56;  2. Pomnik na Placu Jana Pawła II;   3. Kościół

______________________________________________________________________________
1.Psie Pole - dawniej miasteczko, obecnie dzielnica Wrocławia; uważane za miejsce klęsk wojsk Niemieckich w 1109 r. w czasie najazdu na Polskę za czasów Bolesława Krzywoustego.
Zob. W. Czapliński, zarys dziejów Polski do roku 1985, s.30.
2.Miejscowość należąca do parafii Kiełczów.
3. Wieś "drogowa"
4. H. Heauling, Schlesiens Kirchorte und Kirchlichen Stiftungen bis zum Ausgange Des Mittelalters. Breslau 1902 s. 338.
5. G. Hallama, Schlesien, dari-Verlag, Berlin 1925, s. 156.
6. U. Bulow, Der schlesische Kreis Oels mit seinen Stadt und Langemeinded, Goldammer-Verlag Wurzburg 1988 s. 121.
7. Archiwum parafialne w Kiełczowie. Kronika parafii.
8. Por. W. Urban, zarys dziejów Archidiecezji Wrocławskiej, Wrocław 1962, s. 85.; E. Anders, Geschichte der evangelistchen Kirche Schlesiens, Breslau 1883, s. 69.
9. J. Knie, Ubersicht der Dorfer, Flecken Stadte und ander Orte, Breslau 1845. s. 728.
10. G. Fuchs, Reformations und Kirchengeschichte des furstenthums Oels, Breslau 1779 s. 312.
11. F. Seppelt, Geschichte des Bistums Breslau, breslau 1929, I. teil, s. 260.
12. J. Knie, Ubersicht de Dorfer, Flecken Stadte und ander Orte, breslau 1845, s. 728.
13. Schematyzm archidiecezji Wrocławskiej, Wrocław 1971 s. 305
14. Rasa owiec o jednostronnej, wełnistej użytkowości.
15. Archiwum parafialne w Kielczxowie, kronika parafii (t.I), s.3
16. Handbuch des Bistums Breslau, Breslau 1907, s.169.

 

 

 
2. Powojenne dzieje polskiej rzeczywistości kościelnej .

 

W 1945 roku po zakończeniu II wojny światowej, niemiecka ludność wyjeżdża sama lub zostaje wysiedlona do Niemiec w całości. Osadnicy polscy pochodzący głównie z kieleckiego nadają wsi Gross Weigelsdorf nazwę Kiełczów. W 1946 r. kościół przeszedł w ręce katolików polskich i nadano mu tytuł Matki Boskiej Różańcowej, a pod względem administracji kościelnej był filią Brzezie Łąki, aż do czasu erygowania parafii w Kiełczowie w 1972 roku.
Architektura kościoła ma styl neoklasycyzmu typu salowego z obejściem wywołującym wrażenie dwóch bocznych naw. Zaś u góry wznoszą się dwie kondygnacje empor. Z przeszłości zachowały się w kościele następujące zabytki:

 

1. Najcenniejszym zabytkiem jest artystyczny ołtarz w stylu barokowym przy którym ustawiono tzw. Ołtarz posoborowy (stół ofiarniczy). Ołtarz pochodzi z XVIII wieku.

 

 

2. Nagrobek z roku 1669 z trojgiem dzieci von Biebran:

 

 

3. Epitafium Adolfa Juliusza von Abschatz z 1721 r. po stronie lewej w ścianie graniczącej z prezbiterium.

 

 

 

4. Barokowe epitafium Johan’a Slatzes z 1701 r. 

 

 

5. Organy z 1791r – zniszczone po wojnie a zrekonstruowane w 1972r.

 

6. Dzwon na wieży kościelnej z doby wczesnego baroku 1639r wykonany z brązu i żelaza.
 
Znaczną opiekę nad kościołem w okresie powojennym aż do powstania parafii katolickiej wykazali proboszczowie z Brzeziej Łąki: Ks. Józef Tomaszewski, Ks. Antoni Wamposzyc i Ks. Stefan Zawadzki. Później Ks. Jan Kapcia przeprowadził niektóre prace remontowo-adaptacyjne (nowa zakrystia i nad nią pomieszczenie na archiwum). Zakupili też piękny żyrandol mosiężny od Ks. Dr-a Wilhelma Drożyńskiego z Wrocławia z par. M. B. Częstochowskiej. A w 1968 roku przeprowadzili piękną polichromię wg projektu Ks. mgr-a Kazimierza Medyka kapłana archidiecezji wrocławskiej. Wykonawcami byli: pan Bebłod z Mirkowa  k/Wrocławia i Józef Dudek z Kiełczowa. Po roku 1960-tym, zwłaszcza gdy nastąpiło połączenie autobusowe komunikacji miejskiej z Wrocławiem, ludność Kiełczowa raptownie wzrosła przekraczając tysiąc mieszkańców. Zaistniała więc potrzeba usamodzielnienia się Kiełczowa pod względem kościelnych, aby na miejscu mieszkał kapłan i mógł kształtować po chrześcijańsku miejscową ludność.
W dniu 11 kwietnia 1972r. Arcybiskup Bolesław Kominek podpisuje dekret erekcyjny rzymskokatolickiej parafii pod wezwaniem M.B. Różańcowej w Kiełczowie. Dekret wchodzi w życie z dniem 23 kwietnia 1972r. Nowa parafia powstała z podziału dotychczasowej parafii Brzezia Łąka,  z której odłączone zostały Kiełczów, Kiełczówek,  Piechowice, Bielawa, Mydlice, Raków i Nowy Dwór. Liczbę dusz nowej parafii zamyka liczba 2634. Przy powstałej  parafii nie było żadnego beneficjum. Był tylko kościół protestancki i dwuczęściowy cmentarz grzebalny. Stary ( niemiecki ) i nowy ( polski ). Pierwszym proboszczem nowej parafii został ks. Jan Gdak.

 

Ks. Prob. Jan Gdak ur. 31. 3. 1931r.  
W Imielnie na Górnym Śląsku
Wyświęcony na kapłana
24. 06. 1962r. we Wrocławiu

 

 

 

 

 

 

W niedzielę 2 lipca 1972 w pierwszym kazaniu Ksiądz Proboszcz Jan Gdak powiedział: ,,Przychodzę do was w imię Boże z posłannictwa Chrystusowego…). ,, Dlatego na progu nowego życia parafialnego możemy sobie nawzajem powiedzieć: ,,Ja im będę Ojcem, a Oni będą ludem moim. Dobra wola i żywa wiara z obu stron- ze strony Księdza i Wiernych- oraz moc Chrystusowej Łaski, powinny wydać z całej parafii obfity plan życia religijnego: pełnego miłości Bożej i ludzkiej”.
W tą samą niedzielę w ogłoszeniach parafialnych pierwszy punkt brzmiał: ,,Dziś przeżywamy historyczny dzień, w którym nowa parafia w Kiełczowie rozpoczęła życie religijne, jako samodzielna placówka duszpasterska z własnym proboszczem.”

 

Energiczna działalność nowego proboszcza szybko stawia na nogi nową parafię. Prace idą w dwóch kierunkach: zorganizować życie religijne u parafian i wytworzyć warunki materialne dla duszpasterstwa oraz bytowe dla proboszcza. Ksiądz Proboszcz zamieszkał na lokatorskim mieszkaniu.
Na wiosnę 1977 roku podjęto decyzję o budowie nowej plebani, jednak ze względu na konieczność przeprowadzenia pilnego remontu dachu, wieży kościoła a także salki katechetycznej prace zostały wstrzymane.
W roku 1981 udało się zakończyć proces budowy nowej plebani. Dzięki temu Kiełczów stał się parafią „kompletną”.

 

W 1985r roku przystąpiono do remontu elewacji kościoła. Kościół nie doznał większych uszkodzeń podczas II wojny światowej. Był jednak częściowo ostrzelany a zmurszałe tynki i wypłowiała farba wskazywały na konieczność renowacji.

 

W czasie kapitalnego remontu wymieniono okna, pokryto miedzianą blachą kopułę wieży, wymieniono dachówki na całym dachu oraz otynkowano kościół.